අගමැති පොරය

ලෝක දේශපාලනයට පමණක් නොව මෙරට දේශපාලනයටද කුමන්ත්‍රණ අරුමයක් නොවේ. මෙරට පාර්ලිමේන්තු දේශපාලන ඉතිහාසය ඇරැඹෙන්නේම කුමන්ත්‍රණයකින් බව සඳහන් වෙයි. සෝල්බරි ආණ්ඩුක්‍රමය යටතේ මැතිවරණයක් පැවැත්වීමට පෙර අවසන් වරට පත් වූ රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභාවේ සභානායක පදවියත්, ස්වදේශ කටයුතු ඇමැති පදවියත් දැරුවේ ශ්‍රී මත් දොන් බාරොන් ජයතිලක මහතාය. එදා ජයතිලක මහතා මෙරට බෞද්ධ ජනතාව අතර ඉමහත් කීර්තියක් දිනා සිටියේය.

ඇමැති මණ්ඩලය අතරින් ජයතිලක ඉස්මතු වීම නොරිස්සූ ආණ්ඩුවේ ඉහළ පෙළේ කිහිපදෙනකු බදුල්ල ප්‍රදේශයේ ප්‍රකට බංගලාවකදී රහස් කුමන්ත්‍රණයක යෙදුණු බව කියැවේ.
ඒ තවත් වසර කිහිපයකින් එළැඹෙන නව ආණ්ඩුක්‍රමය යටතේ ප්‍රථම අගමැතිවරයා වීමට සුදුස්සා කවුදැයි තීරණය කිරීම සඳහාය. මෙම රහස් කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු මෙරට ප්‍රථම රාජ්‍ය නායකයා වීමට සුදුසුකම් ලබා සිටි ජයතිලක මහතා ඉන්දියාවේ මහ කොමසාරිස්වරයා ලෙස පත් කර යැවිණි.

අනතුරුව සභානායක ධුරය හිමි වූයේ ඩී.එස්. සේනානායක මහතාටය. 1947 මහ මැතිවරණයෙන් පසු සේනානායක මහතා මෙරට ප්‍රථම අගමැතිවරයා බවට පත්විය. අගමැති වී කලකට පසු හදිසියේ අසු පිටින් ඇද වැටී ඩී.එස්. අභාවප්‍රාප්ත වීමෙන් පසු දෙවැනි අගමැතිවරයා වූයේ ඩඩ්ලි සේනානායක මහතාය. එහෙත් අගමැති තනතුර අපේක්ෂාවෙන් සිටියේ එවකට ප්‍රවාහන හා රජයේ වැඩ ඇමැතිව සිටි ජෝන් ලයනල් කොතලාවල මහතාය. අගමැති ධුරය බලාපොරොත්තු වුවද එය නොලැබීම හේතුවෙන් ඩඩ්ලි - ජෝන් අතර හටගත්තේ සීතල යුද්ධයක් බව කාටත් රහසක් වූයේ නැත.

එසේ තිබියදී 'ඊඩ්ඡ් ර්ථීඅඡ්ර්ධ්ඡ්අ ඉඊඒම්ඡ්ඉ 1952' (අගමැති පොරය) මැයෙන් කුඩා ඉංග්‍රීසි කෘතියක් රෝනියෝ මුද්‍රණයෙන් කිහිප දෙනකු අතට පත්විය. පිටු 43ක් වූ එයින් මුද්‍රණය වී තිබුණේ පිටපත් 10ක් පමණි. ඒ පිටපත් දහය ආණ්ඩුවට සම්බන්ධ මැති ඇමැතිවරුන් අතර හුවමාරු විය. අද වනවිට එම ලියැවිල්ල මෙරට දේශපාලන ඉතිහාසයේ අතිශය දුර්ලභ හා අතිශය වැදගත් කෘතියකි. කතුවරයකු පිළිබඳව එහි සටහනක් නොවුවද එය කියවන ඕනෑම අයකුට හැඟී යන්නේ එය සර් ජෝන් කොතලාවල රචිත ලියැවිල්ලක් බවය. එම කෘතිය අරඹා ඇත්තේ මෙලෙසිනි.

"I can smile...
And while i smile,
Out your heart out
with a bloody Axe. "

('මට සිනාසීමට පුළුවන. මා සිනාසෙන අතර ඔබේ හදවත තියුණු පොරොවකින් සිදුරු කරන්න' යන්න එහි තේරුමයි)
'මේ පිළිකුල් සහගත සිදුවීමේ ප්‍රධාන චරිත රඟපෑවේ මාගේ දේශපාලන හවුල්කරුවන් පමණක් නොව 1952 එජාපයේ සිටි ජුදාස්ලාය.' යනුවෙන් එහි මුල්ම ඡේදයේ සඳහන් වෙයි. අනතුරුව සටහන් වන්නේ දේශපාලන කුමන්ත්‍රණයක සංඥාවක් දැනුණු 1952 මාර්තු 21 වැනිදා තැබූ දින සටහනකි.

අගමැතිවරයා අසාධ්‍ය තත්ත්වයක සිටින බව ඒ. රත්නායකගෙන් දැනගත් බවත් වහා කොළඹ පැමිණ එම කටයුතුවල මූලිකත්වය ගන්නැයි ඔහු පැවැසූ බැවින් එතැන කිසියම් කුමන්ත්‍රණයක් හටගෙන ඇති වග දැනගත් බවත් අනතුරුව සටහන් කර ඇත. රාත්‍රි 10.30ට පමණ රෝහලට පැමිණි විට එතැන ඩඩ්ලි, අගමැති බිරිය මොලී, ඔලිවර් සහ ජේ.ආර්. සිටි බවත් එතැන යටිකූට්ටු ක්‍රියාවලියක් දියත් වෙමින් තිබුණු වග හැඟී ගිය බවත් සඳහන්ය.
ඩී.එස්. ගෙන් පසු අවශ්‍ය විටෙකදී රජයක් පත් කිරීම සඳහා, ඩඩ්ලිට ආරාධනා කළයුතු බවට ඩී.එස්. යෝජනා කර තිබූ බව පසු දින රෝහලට ගිය රාජ්‍ය පරිපාලන නිලධාරි සර් ඇලන් රෝස්, ඩඩ්ලිට හා ඔලිවර්ට පවසා තිබූ බවත් එම රහස ඔලිවර් විසින් ඩිකීට (ජේ.ආර්.ට) පැවැසීම නිසා දෙබරයට ගල් ගැසී කුමන්ත්‍රණය සඳහා පෙලඹවීමක් ඇති කළ බවද 'අගමැති පොරය' කෘතියෙන් කියැවෙයි.

මේ කුමන්ත්‍රණය සඳහන් ඉහත ලියැවිල්ල පළවීමෙන් පසු 1952දී කැනඩාවේ පැවැත්වෙන අන්තර් පාර්ලිමේන්තු සම්මේලනයට සහභාගි වීම සඳහා යන ගමනේදී ඇමැති ජෝන් කොතලාවල ඇමෙරිකාවේ නිව්යෝර්ක් නුවරට ගියේය. එසේ සිටියදී වොෂිංටනයේ ලංකා තානාපති කාර්යාලයෙන් ඔහුට කේබල් පණිවුඩයක් ලැබිණි.

එහි සඳහන්ව තිබුණේ 'අගමැති පොරය පොත පිට කිරීම හේතුවෙන් තවදුරටත් කැබිනට් මණ්ඩලයේ තබා ගැනීමට නොහැකි බැවින් තනතුරින් ඉල්ලා අස්වීමේ ලිපිය වොෂිංටනයේ තානාපති කාර්යාලය මඟින් 'විශේෂ රහස් විදුලි පුවතක්' ලෙස අගමැතිවරයාට එවන' ලෙසය.

අගමැති ඩඩ්ලි සේනානායක නමින් එවූ මෙම පණිවුඩය අවසානයේ 'මෙවැනි පියවරක් ගැනීමට සිදුවීම ගැන කනගාටුවද' පළ කර තිබිණි.

ඇමැති ජෝන් කොතලාවල එම පණිවුඩය රැගෙන ආ වොෂිංටන් තානාපති කාර්යාල නිලධාරියා අමතා ඊට පිළිතුරක් ලියා ගන්නා ලෙස දැනුම් දී ඇත. එය මෙසේය.

'අගමැතිතුමනි,
ඔබ විසින් එවූ පණිවුඩය ලැබුණා. එය රෝල් කර ඔබේ...... ඔබා ගන්න.'

නිලධාරියා එම පිළිතුර සටහන් කර ගත්තේ රතු වී ගිය මුහුණින් යුතුවය. කෙසේ වුවත් එම අසැබි පිළිතුර සහිත පණිවුඩය වොෂිංටන් තානාපති කාර්යාලයෙන් මෙරටට එවා නොතිබිණි.

මෙම සිදුවීමෙන් පසු කැනඩාවට නොගිය ඇමැති ජෝන් කොතලාවල යළි ලංකාවට විත් අගමැති ඩඩ්ලි හමුවීමට ගියේය.

බන්ධුල ගුණරත්න/මව්බිම